Chiêm nghiệm chuyện đi làm

Khi bối cảnh thay đổi, cách tiếp cận cũng phải thay đổi

Hôm nay nhăn trán rất nhiều, debate vô cùng căng thẳng với anh Sếp, vượt ra khỏi chuyện công việc, bỗng nhiên muốn chiêm nghiệm lại hành trình "đi làm" của mình, cụ thể là làm marketing từ agency, qua client, rồi những startup.

----

Mình bắt đầu vào đời với agency, cái nền đầu tiên cho mọi tư duy về marketing. Những năm đầu, mình làm rất nhiều chiến dịch truyền thông, đủ các thể loại: social post, brand campaign, activation. Mình làm việc với planner, với creative, với media, với nhiều mô hình định nghĩa khác nhau. Sau đó còn chuyển qua làm Account, làm việc với khách hàng, cũng là một kiểu customer service đoá :)). Cái thời đó, cảm giác mình như một cái bánh răng nhỏ trong cỗ máy vận hành rất lớn, mình làm liên tục, cảm thấy năng suất kinh khủng, việc thức khuya như một bảo chứng tự hào rằng tui đang rất bận rộn và rất productive nhưng ít khi hiểu thật sự cái mình đang làm đang tác động thế nào đến business.

Đến một ngày, mình tự hỏi: “Cái công việc này, nó đang mang lại giá trị thật gì cho thương hiệu?”; “Người tiêu dùng có thật sự cảm hay quan tâm điều mình muốn nói không?”; “Cái post, cái campaign kia, nó có ảnh hưởng gì đến hành trình mua hay doanh số thật không?”

Và chính lúc đó, mình bắt đầu dịch chuyển và đi tìm câu trả lời ở các nhãn hàng.

Mình chuyển qua làm client side, làm in-house. Mình nghĩ, ở đây mình sẽ đo được rõ hơn. Làm thế này thì tác động bao nhiêu phần trăm đến nhận diện, kéo về bao nhiêu khách hàng, hiệu quả ra sao, ít nhất mình có đủ thông tin, số liệu để hiểu được những thứ mình làm có thật sự hiệu quả? Nhưng khi vào môi trường nhỏ, mọi thứ lại khác hẳn. Không còn team đông, không còn ngân sách dồi dào, không còn “big idea”, chỉ còn mỗi câu hỏi: “Làm sao với từng này tiền mà vẫn đạt hiệu quả?”. Và thế là mình học cách thực dụng hơn, performance hơn, tư duy bằng con số. Mình đo từng đồng chi ra mang về được bao nhiêu khách hàng? Cái quảng cáo này chạy thì kéo về được bao nhiêu tin nhắn, cái gì không hiệu quả, bỏ. Lúc ấy, marketing trong mình là câu chuyện về hiệu suất.

Rồi đến khi sang Tupperware, một tập đoàn nước ngoài, đã có chỗ đứng trên thế giới, lại là một chương mới.

Lúc đó mình làm thuần thương hiệu, đúng nghĩa communication.

Bài toán không còn là “chạy số” nữa mà là local hoá một brand quốc tế, làm sao để người tiêu dùng Việt hiểu, tin, và thấy mình trong đó. Và mở rộng hơn, mình nhận ra: Làm thương hiệu không chỉ cho người tiêu dùng, mà còn cho đại lý, đối tác. Lúc này, “hiệu quả” không chỉ nằm ở doanh thu, mà ở mức độ hài lòng và sự gắn bó. Brand ở đây không còn là logo, guideline, mà là cách người ta nhắc về mình khi không có mình ở đó.

Trong năm nay, mình lại trải nghiệm một góc trời rất rộng và mới nữa, mình không còn đứng ở vai marketer nữa, mà gần hơn với người làm business, trong câu chuyện với NIKKI và những thương hiệu mình làm freelancer... Phải hiểu về sản phẩm, dòng tiền, phân khúc giá, vận hành, làm việc với nhà đầu tư, kênh phân phối,... Lúc này, làm thương hiệu không thể tách khỏi bức tranh kinh doanh tổng thể. Brand không còn chỉ là nói gì cho ai, mà là một phần của bài toán kinh doanh, cái gì cần thiết và cái gì không cần thiết, cái nào là ngắn hạn và cái nào là dài hạn, cần phối hợp thế nào với các mảng khác trong business. Lúc đấy, có những thời điểm, brand đôi lúc trở nên mờ nhạt và không cần thiết nếu những phần khác chưa được ổn định.

Tới đây, mình chiêm nghiệm rằng: Mỗi bối cảnh khác nhau, thì cách làm cũng phải khác nhau.

Làm brand cho một tập đoàn đa quốc gia, khác hoàn toàn làm brand cho một startup. Ở nơi này, công thức là hệ thống nhưng vào chỗ khác công thức có thể là gánh nặng.

Việc sắp xếp logic và biến nó thành framework là cần thiết, ta có thể dùng nó để lập luận cho cái ta nói, cho cách ta suy nghĩ và cách team vận hành nhưng nếu cứng nhắc, nó sẽ khiến mình mất đi sự linh hoạt.

Và dù có nhiều biến thể về cách làm, mình tin mọi biến thể đều đi lên từ một bản chất không thay đổi. Với mình, bản chất đó hiểu bối cảnh, hiểu con người, hiểu chính mình, để tạo ra giá trị thật, chứ không chỉ là kết quả.

Đấy, nhìn lại một chặng đường đi làm, không có gì quá nổi bật để khoe nhưng mình cảm thấy việc thay đổi môi trường làm việc, không chỉ giúp mình lớn hơn trong cách "đi làm" mà còn lớn hơn trong cả việc "làm người", vì qua nhiều môi trường đã khiến mình hay đổi những hướng tiếp cận khác nhau. Từ việc “làm đúng brief” đến việc “ phải hiểu business”, từ việc “đo hiệu quả” đến việc “tạo giá trị”.

Mình chuyển dịch từ người làm đúng theo công thức, mở rộng thành người biết đọc bối cảnh để linh hoạt và thích ứng với nó. Rồi lớn hơn một chút, mình đi tìm bản chất cho những thứ mình làm. Suy cho cùng, một người "đi làm" giỏi, cũng giống như một người "làm con người" giỏi, không quan trọng mình tạo ra hay biết được bao nhiêu framework, hay mình biết được bao nhiêu kỹ năng, kiến thức, mà nằm ở chỗ mình biết khi nào nên dùng, khi nào nên bỏ.

Kết

Nếu phải có một thứ luôn phải giữ trong mọi bối cảnh ngoài cái bản chất mình nêu ở trên, thì ở góc độ bản thân, mình sẽ luôn chọn giữ tư duy học hỏi và lòng chân thành với công việc. Còn lại, cứ linh hoạt mà đi.