Trò chuyện về hôn nhân

Aug 23, 2025
5 min read

Ồ, đã tới lúc ta nghiêm túc bàn về hôn nhân rồi sao…

Từ 27 tới 30 tuổi chắc là cao điểm tôi sẽ liên tục phải đối mặt với câu hỏi: “Bao giờ lấy chồng?”, nhiều tới mức phát ngán.

Câu hỏi ấy thường đến từ những người thoáng qua, gặp nhau trên đường, chào xã giao, tiện miệng hỏi. Nó giống một thói quen hơn là thật sự quan tâm. Tôi tin rằng, nếu ai thật sự để ý đến tôi, họ sẽ chọn một cách tiếp cận khác, để hiểu tôi đang trải qua điều gì.

Sự thật là, tôi rất nghiêm túc với hôn nhân, và đã khao khát nó từ khi biết thế nào là yêu thương một người. Nhưng cho đến gần đây, tôi mới bắt đầu hỏi ngược lại: “Thế bản chất của hôn nhân là gì? Và mọi người nghĩ gì về nó?”

Tôi đã cầm câu hỏi “Anh/Chị/Mày nghĩ gì về hôn nhân?” đi hỏi vài người bạn, thậm chí đem ra thảo luận trong một group meeting với nhiều người lạ. Kết quả là, càng nghe, tôi càng bất ngờ vì có quá nhiều góc nhìn khác nhau…

Có cô bé mới 24 tuổi, tự hỏi: “Tại sao chỉ được lấy một chồng? Và có nhất thiết phải lấy chồng không?” Cô bé kể về những người bạn đa ái của mình. Họ có thể yêu một lúc nhiều người, công khai cho nhau biết, và khi được hỏi, họ trả lời đơn giản: “Tụi tao tin vào sự chân thành.”

Ở Úc, có một khái niệm gọi là de facto relationship: hai người sống chung như vợ chồng, có cam kết, có xác thực, nhưng không cần đăng ký kết hôn. Pháp luật công nhận mối quan hệ này như hôn nhân thực sự, miễn chứng minh được bằng tài khoản ngân hàng chung, hóa đơn tiện ích, ảnh chụp, hay bằng chứng cùng sống.

Thế là tôi đặt câu hỏi: nếu một người sống chung 10 năm mà không đăng ký, họ vẫn là “độc thân”. Trong khi một người kết hôn 1 tháng rồi ly hôn thì đã được coi là “qua một đời chồng/vợ”. Vậy hôn nhân là gì? Chỉ là một tờ giấy pháp lý thôi sao?

Có người nói: hôn nhân là việc nên làm khi tới tuổi.

Có người bảo: phải tìm người phù hợp, chung quan điểm sống, nếu hợp thì cưới, không hợp thì thôi.

Có người lại coi hôn nhân như một trải nghiệm, có thể không phải đích đến cuối cùng, nhưng cũng đáng để thử, như bao trải nghiệm khác trong đời.

Trong tâm lý học, người ta nhìn nhận hôn nhân với nhiều cách tiếp cận khác nhau. Hôn nhân như một hệ thống gắn bó, để ta bớt lo âu khi sinh tồn. Như một giao ước ngầm về cách mỗi người kỳ vọng gì ở nhau. Hay như một sân khấu để quá khứ (inner child, gia đình gốc) tái hiện, có thể được chữa lành, hoặc tái tổn thương. Hoặc theo John Gottman - Gottman Institute, hôn nhân như một trường học cảm xúc với nghiên cứu về "4 kỵ sĩ hôn nhân".

Nhưng khái niệm "hôn nhân" cũng thay đổi chứ không hề đứng yên một chỗ:

Ở thời săn bắt, hái lượm, hôn nhân chưa mang dáng vẻ “một vợ một chồng” như ta quen nghĩ. Quan hệ và việc nuôi con mang tính cộng đồng, mục tiêu chính chỉ là: làm sao cả nhóm tồn tại. Tình yêu cá nhân, nếu có, chỉ là một dòng chảy nhỏ trong bức tranh lớn.
Khi bước vào thời nông nghiệp, hôn nhân bắt đầu gắn với ruộng đất, của cải, quyền thừa kế. Vợ và chồng trở thành một liên minh kinh tế - xã hội, hơn là hai người tình.
Đến thời phong kiến, hôn nhân khoác thêm lớp áo tôn giáo, danh dự, luật lệ. Ly hôn gần như là điều cấm kỵ. Vai trò giới cũng bị đóng khung: đàn ông trụ cột, đàn bà sinh nở, chăm sóc.
Mãi tới thế kỷ 19–20, ở phương Tây, hôn nhân mới dần dịch chuyển về tình yêu lãng mạn. Người ta bắt đầu cưới vì trái tim rung động, nhưng vẫn còn đó sự phân chia lao động trong gia đình.
Và rồi thế kỷ 21, hôn nhân trở thành lựa chọn cá nhân. Người ta kỳ vọng ở nó quá nhiều: vừa tình yêu, vừa tình dục, vừa tình bạn, vừa sự phát triển bản thân. Cũng chính vì thế mà áp lực của hôn nhân hiện đại nặng nề chưa từng có: chỉ một người, mà phải đáp ứng đủ mọi nhu cầu.

Đấy là theo dòng chảy thời gian, bây giờ cũng trong chính thời điểm này, nhưng trên thế giới ta đã có rất nhiều trạng thái "hôn nhân" khác nhau:

Ở phương Tây, hôn nhân gắn nhiều với tình yêu và sự tự do lựa chọn. Ly hôn không còn là vết nhơ, mà chỉ là một lần “chọn lại”. Nhiều cặp đôi sống chung cả đời mà chẳng bao giờ đăng ký kết hôn.

Trong khi đó, ở châu Á, nhất là những nơi còn đậm truyền thống, hôn nhân vẫn nặng nghĩa vụ gia đình. “Hợp tuổi”, “môn đăng hộ đối”, “con cái hiếu thảo”. Ở đây, hôn nhân hiếm khi chỉ là chuyện hai người; nó là sự sáp nhập của hai gia đình, thậm chí của cả hai dòng họ.

Ở một số vùng châu Phi và Trung Đông, chế độ đa thê vẫn tồn tại, như một cách mở rộng ảnh hưởng, củng cố vị thế, và bảo đảm con cháu đông đúc.

Còn ở Bắc Âu, câu chuyện lại ngược hẳn. Tỷ lệ các cặp sống chung không kết hôn có thể lên đến 50–60%. Luật pháp công nhận những mối quan hệ ấy gần như ngang bằng hôn nhân. Ở đó, hôn nhân ít khi gắn với tôn giáo hay nghi thức; nó chỉ còn là sự tự nguyện và ràng buộc pháp lý tối thiểu.

Đọc tới đây thấy hoang mang nhỉ, ơ thế rốt cuộc hôn nhân là gì nếu không phải là tờ giấy màu đỏ có hai người ký vào, mà không được ký bằng bút chì?

Tôi nghĩ, tờ giấy đăng ký kết hôn là việc dễ nhất ta có thể làm. Nhưng tôi không nghĩ đó là ý nghĩa của hôn nhân.

Với tôi, hôn nhân giống một hành trình, nơi có sự đồng hành, như một người bạn cùng phòng, nhưng gắn bó và yêu thương sâu sắc hơn. Nó còn là sự trao đổi giữa hai gia đình, nhưng tôi thích nhất, hôn nhân là cái nôi nuôi dưỡng thế hệ mới: những con người được sinh ra trong một sự gắn bó.

Hơn cả tình yêu, hôn nhân đòi hỏi nhiều gắn bó, cảm thông và bao dung. Tôi cũng thích từ “bạn đời”: một người bạn cho cả đời. Khác với tình bạn thông thường ít tính sở hữu, “bạn đời” lại mang tính cam kết rất cao.

Và dù thời đại hay văn hoá thay đổi, tôi vẫn thấy hôn nhân xoay quanh ba nhu cầu gắn bó cơ bản này:

Gắn bó sinh học – sinh sản, nuôi dưỡng con cái.
Gắn bó xã hội – bảo vệ, chia sẻ nguồn lực.
Gắn bó tâm lý – an toàn, yêu thương, bầu bạn.

Suy cho cùng, hôn nhân phản ánh một nhu cầu gốc: con người muốn gắn bó, muốn an toàn, và muốn có một nơi để “ở lại”.

Vậy thì, câu hỏi còn lại là: liệu có một người có thể đáp ứng đủ cả 3 nhu cầu này không? Hay ta sẽ phải học cách tìm kiếm sự trọn vẹn từ nhiều mối quan hệ khác nhau?

Chà, câu hỏi này cũng căng, để dịp khác lại biên một bài nhen.

Thương mến,

Rachel.